05 Tem JOKEY YARIŞ PRİM/MONTLARI HAKKINDA
Son zamanlarda çeşitli girişimler ve sosyal medya üzerinden sektörümüzü ve derneğimizin temsil ettiği at sahiplerini de ilgilendiren – jokey yarış montları (primleri) ile ilgili bazı talepler yayınlanmaktadır.
Söz konusu talepler bu spora olan sevdaları ile sağladığı maddi kaynakla sporun gündelik faaliyetinin finansörü olan at sahibi üyelerimiz, yetiştirdiği atlar ile sektörün köklerini oluşturan yetiştirici üyelerimiz, tüm sektör paydaşlarımız ve yarış severlerimizi doğrudan ilgilendirmektedir.
Benzer konular zaman zaman dile getirilmekte olup geçmişte yarış otoritesine sunduğumuz karşılaştırmaları güncelleyerek tekrar paylaşma ihtiyacı ortaya çıkmıştır.
Bilindiği üzere ülkemizde uygulanan mevcut jokey prim/mont ücretleri 2018 yılında At Yarışları Yönetmeliğinde yapılan güncellemeler ile yarış içi rekabeti daha fazla teşvik edecek seviyelerde olması düşünülerek düzenlenmiştir. Aynı yıl “At Yarışı Genel Hükümlerinde” yapılan güncelleme ile binek ücretlerine %86 oranında zam yapılarak jokey ve aprantilerimizin katıldıkları yarış başına taban geliri yönetmelik düzenlemesi öncesindeki döneme göre Yüksek Komiserler Kurulu tarafından iyileştirilmiştir.
Bu düzenlemeler söz konusu tarihte dernek üyelerimiz olan at sahipleri ve yetiştiricileri tarafından sağladığı rekabet teşviği ve uluslararası örnekler ile uyumlu bir uygulama düşünülmüş olması göz önünde bulundurularak memnuniyet ile karşılanmıştır. Yarış sever açısından ise galibiyet ve bitiriş derecesi ile kademeli artan prim oranı binici rekabetini artırıcı bir unsur olarak yarışlara ilave bir güvence ve heyecan sağlamıştır.
Bunlarla birlikte o dönem artırılan binek ücretleri ile Dünya’nın en zor ve tehlikeli sporlarından birini icra eden yarış atı binicilerinin taban geliri yükseltilmiştir. Aynı zamanda yönetmeliğin 32. ve 107. maddelerinde at sahibi ve binicilerden binek ücretlerine dayalı Jokey Kaza ve Yardım Sandığına yapılan katkının da artması ile bu sandığın sağladığı özel hak ve güvenceler desteklenmiştir.
2018 yılındaki yönetmelik değişikliği öncesinde jokey montları ilk dört içerisinde yer alması durumunda %10, aprantiler ise %5 olarak belirtilmekteydi. Yönetmeliğin 2018’de uluslararası örnekleri ile de hizalanarak değişen 105. maddesi 2. fıkrasında belirtilen mevcut güncel dağılım ise aşağıdaki gibidir:
“Koşularda dereceye giren atların jokeylerinden; koşuyu, birinci bitiren atın jokeyi, kazanılan ikramiyenin %10’unu, ikinci bitiren atın jokeyi, kazanılan ikramiyenin % 7’sini, üçüncü ve dördüncü bitiren atların jokeyleri ile eğer üzerine ikramiye konulmuşsa beşinci bitiren atın jokeyi, kazanılan ikramiyenin %5’ini, aprantiler ise aynı sırada bitiren jokeylerin aldığı primlerin % 50’sini alırlar. At sahipleri ile biniciler arasında bu konuda özel anlaşma varsa anlaşma hükümleri geçerlidir. Ancak, anlaşma ile belirlenecek jokey prim oranı % 5’ten, apranti prim oranı ise % 2,5’ten az olamaz. Noterlikçe onaylanmış özel anlaşmaların bir örneği at sahipleri tarafından Yükleniciye verilir. Yukarıda belirtilen anlaşmalı ve anlaşmasız prim yüzdeleri limitler dahilinde 0,50 ve katları şeklinde uygulanır.” – AT YARIŞLARI YÖNETMELİĞİ MADDE 105-2
Ayrıca yukarıda belirtilen 105. Maddeden de anlaşılacağı üzere at sahibi ve binici arasındaki ilişki yönetmelik tarafından kısıtlanmamıştır, aksine geçmişe göre çok derin bir esneklik sağlamaktadır. İki paydaş arasında özel anlaşma ile yönetmeliğin öngördüğü prim oranlarının üstünde oranlar da belirlenebilmektedir. Bu jokeylere pek çok yönetmeliğin tanımadığı imkanlar sağlamaktadır.
Yönetmelik maddelerinde biniciler lehine hem prim oranı hem sosyal güvence açısından yurtdışı yarış otoritelerinin uyguladığı benzer yönetmeliklerle karşılaştırıldığında çokça avantaj yer almaktadır. Örneğin ileri gelen bazı yarışçılık ülkelerinde jokey prim oranları aşağıdaki gibidir:
- Fransa [1]: %7 + %1,5 Jokey Tazminat Fonu
- Birleşik Krallık [2]: Kazanan %7, Dereceye giren atların binicileri ise %2.61
- İrlanda [3]: %8.99 ancak dağlımı %2 Jokey Emeklilik Vakfı at sahibi adına, %2 Jokey derneğine aktarılıyor. Kalan kısımdan %11 Jokey Emeklilik Vakfına jokey adına, %9 Jokeyler Vakfına. Kesintiler sonrası %8.99’dan kalan %80 jokeye aktarılıyor eğer ilave temsilci ve asistan kesintisi yoksa.
- Avustralya [4]: %5
- Japonya [5]: %5
- Hong Kong [6]: %10 birinci, %5 2nci-5nci arası ve söz konusu yarışta 6ncılık ikramiyesi varsa %5
- ABD [7]: Alt Seviye hipodromlarda 1nci %10, 2nci %5, diğerleri binek ücreti. Üst seviye hipodromlarda 1nci %10, 2nci %5, 3ncü %5, ve 4ncü %5.
Jokey ikramiyeleri yarış ikramiyeleri ile başarı odaklı orantısal olarak dağıtılmaktadır. Yarış ikramiyeleri artması ile jokey ikramiyeleri de paralel artmaktadır.
Yönetmelikler tarafından uygulanan dağlımlar hakkaniyetli olmalıdır ve sportif rekabeti teşvik edici olurken bu niyetini de içerdiği maddeler vasıtası ile yansıtıyor olmalıdır. Yönetmelikler, maddeleri ve sektörel etkileri bir bütün olarak değerlendirilmeli, uluslararası uygulamalar ile uyumlu olmalı ve amacına hizmet ediyor olmalıdır.
Uluslararası uygulamalar ile uyumlu, özgüveni yüksek her anlamda uluslararası rekabete açık enternasyonal yarışçılık ve yetiştiricilik ile entegre olabilen bir sistem sportif rekabeti artıracağı gibi hem yetiştiriciliği, hem yarış kalitesini, hem at ve sporcu kalitesini artıracaktır. Bu sayede yarış sever ile olan etkileşim de en üst seviyeye çıkacaktır.
100.Gazi’yi kutladığımız bu sezon amaç Türk yarışçılığını ve yetiştiriciliğini nasıl Dünya yarışçılığında daha etkin bir yer sahibi yapabiliriz, global yarışçılığın içinde nasıl genişleyen bir dilimin içerisinde yer alabiliriz olmalıdır. Amaç sektörü finanse eden at sahiplerini kullanarak kendi sektörümüzü daraltacak tutumlar içerisinde bulunmak yerine, her anlamda genişletici ve geliştirici tutumlar içerisinde olarak sektöre yapılacak yatırımın artışını teşvik edici, kapsayıcı bir yapıda olmak olmalıdır.
Saygılarımızla.
SAFKAN İNGİLİZ ATI YETİŞTİRİCİLERİ VE SAHİPLERİ DERNEĞİ YÖNETİM KURULU
Kaynak:
[1] https://www.france-galop.com/en/become-owner/faq
[2] https://www.thepja.co.uk/service/fees-and-prizemoney/
[3] https://www.hri.ie/HRI/media/HRI/Comms/Documents/Statistics/PrizeMoney-2023.pdf
[4] https://www.racingqueensland.com.au/ownership/owning-a-thoroughbred-racehorse/ownership-privileges
[5] https://spojoba.com/articles/1319
[6] https://racing.hkjc.com/racing/english/racing-info/rules_pdf/2019-20/r162.pdf
[7] https://www.thoroughbreddailynews.com/wp-content/uploads/2025/01/NYTHA-JOCKEYS-GUILD-AGREE-ON-NEW-MOUNT-FEES-FOR-NYRA-JOCKEYS-1_28_2025-ATTACHMENT.pdf